قلعه ایرندگان-گنجینه ای در دست فراموشی

نوشته شده توسط:مرتضی داودی | ۰ دیدگاه

قلعه ایرندگان

قلعه ایرندگان را به دلیل موقعیت مکانی در کنار رودخانه ایرندگان و درختان سر به فلک کشیده خرما و با داشتن معماری ایرانی-اسلامی منحصر به فرد، میتوان زیبا ترین قلعه بلوچستان نامید،اما متاسفانه با توجه به تخریب های صورت گرفته شده شکل ظاهری و زیبایی خود را از دست داده است .

قلعه ایرندگان در سه طبقه و در زمینی به مساحت ۵۶۴متر مربع ساخته شده. بناهای طبقه همکف به انبار و اصطبل و سیاه چال اختصاص یافته و دسترسی آنها از بیرون ‏می باشد، حیاط قلعه هم تراز طبقه اول بوده به جز قسمت مربوط به چاه آب که هم سطح طبقه همکف می باشد ‏و ورودی قلعه به گونه ای طراحی شده که توسط پله از تراز به طبقه اول می رسد. بنای اصلی قلعه ایرندگان در قاعده، به صورت مستطیل ساخته شده. به گونه ای که هر چه بر ارتفاع آن افزوده می شود از حجم آن کم می شود ودر ظاهر به شکل «مصطبه هرم» در می آیدکه موجب ایستایی بیشتر بنا و جلوگیری از رانش دیوارهای قطور و مرتفع آن می شود. معماران چیره دست محلی با بهره گیری از تجربه خود، برای احداث قلعه تخم گیاهی به نام «توتری»را با گل مخلوط می کردند و ملاطی چسبناک می ساختند که وقتی خشک می شد، شدیدترین رگبارها و بارانهای فصلی بلوچستان نیز توانایی شستن آن را نداشت به همین دلیل بعد از این همه سال قلعه پایدار مانده. حصار قلعه با سه متر ارتفاع به شکل مستطیل دور تا دور قلعه را فرا گرفته وبه وسیله غلام گردهایی (محل ویژه ای برای نگهبانان و تیراندازان) در داخل دیوار و چهار برج چهار گوش در چهار راس حصار قلعه محافظت می کنند. این قلعه در مجموع ۱۰ اتاق کوچک و بزرگ داشته که در اطراف حیاط مرکزی جای گرفته اند و برای دسترسی به فضاهای حاکم نشین و تابستانی ، راه پله یی مخفی، کم عرض ، با شیب زیاد وجود دارد. قلعه ایرندگان بعد از زمان صفویه بویژه در زمان عصر افشاریه محل سکونت حاکمان محلی بوده است.

قلعه ایرندگان در مجموع ۱۰ اتاق کوچک و بزرگ داشته که در اطراف حیاط مرکزی جای گرفته اند و برای دسترسی به فضاهای حاکم نشین و تابستانی ، راه پله یی مخفی، کم عرض ، با شیب زیاد وجود دارد.
از آخرین حکام قلعه ایرندگان میتوان به میر درا، دوست محمدخان میرزهری و برادرانش ،علی بیک خان، میر صاحبداد خان،میرحسین ،میرسبزعلی خان و رحیم خان اشاره کرد.

 

قلعه ایرندگان ساخت چه دوران از تاریخ میباشد؟

در مورد تاریخ ساخت قلعه به دلیل کم کاری و بی توجهی میراث فرهنگی خاش اطلاعات دقیقی در دسترس نمیباشد ، اما بر اساس اطلاعات محلی سابقه قلعه به دوران صفاریان بر میگردد، و در دوران افشاریه و قاجاریه مرمت و گسترش یافته است، در اطلاعات ثبت شده ی میراث فرهنگی و آثار ملی ایران به طرزی عجیب و غیر باور کردنی ساخت قلعه در دوران قاجاریه معرفی شده، این در صورتیست که کهنسالان ایرندگانی از پدران و پدربزرگان خود نقل میکنند که تاریخ ساخت قلعه را نمیدانسته اند که خود اثبات کننده ی تاریخ قلعه است، لازم است برای مشخص کردن تاریخ دقیق ساخت قلعه از سوی اداره میراث فرهنگی تحقیقات لازم صورت گیرد و شبهات پیش آمده را برطرف سازند.

قلعه مورد ترمیم قرار گرفته شده یا تخریب؟

قلعه ایرندگان فقط به بنای فعلی محدود نبوده و تا سه دهه ی پیش این قلعه با برج ها، کوچه ها و منازلی بزرگ و کوچک یک طبقه و دو طبقه ی پیوسته و متصل امتداد داشته، اطراف قلعه دارای دو دروازه شرقی و غربی بوده که این دو دروازه هر دو به مساجد راه داشته اند (انتهای دروازه شرقی به مسجد ملا گل محمد و انتهای دروازه غربی به مسجد ملا فیروز در محل مسجد جامع فعلی ده قلعه)
برای ساخت ساختمان های دولتی اطراف قلعه اعم از مدارس، تعاونی، کتابخانه، منازل و… ادارات دست به تخریب منازل و برج های تاریخی اطراف قلعه میزنند که این خود خیانتی بر تاریخ و فرهنگ مردم ایرندگان محسوب میشود، خود قلعه نیز سالم و مستحکم بوده ولی به دست عده ای فرهنگ فروخته، برای استفاده از تنه درختان استفاده شده در سقف تخریب میشود
همچنین بودجه هایی که برای مرمت قلعه اختصاص داده شده و کار ترمیم (ترمیم نمایشی) توسط چندی از افراد نا آشنا با معماری قلعه و بدون کار کارشناسی انجام شده که که به جای ترمیم برخی از دریچه ها پنجره ها و راه پله ها را از بین میبرند، این دریچه ،، پنجره ،، راه پله ها خود آثار گران قیمتی بوده که هر کدام صدها راز در خود داشته ، و این ترمیم نبوده بلکه خیانتی دیگر بوده برای نابودی اصل و اساس گنجینه تاریخی ایرندگان

پیشنهادات

برای مشخص کردن تاریخ دقیق ساخت قلعه و همچنین بازسازی و ترمیم قلعه پیشنهاد میشود تیم های تحقیقاتی و معماران مجرب و مورد تایید از سوی میراث فرهنگی اعزام شوند، بلکه بخشی از اشتباهات گذشته را جبران نمایند.

 

    هیچ نظری تا کنون برای این مطلب ارسال نشده است، اولین نفر باشید...